Analiza danych w pracy dyplomowej  – triangulacja danych

Istotą strategii triangulacji danych jest analizowanie  w pracy dyplomowej informacji pochodzących z wie­lu źródeł. Genezy pojęcia należy doszukiwać się w starożytnej nawigacji oraz geodezji. Wówczas triangulacja oznaczała rodzaj pomiarów, które wykonywano celem określenia względnego położenia wy­branych punktów w przestrzeni. Uogólniając, pomiar ten polega na lokaliza­cji danego punktu na podstawie dwóch in­nych punktów, leżących w określonej odle­głości od siebie. Punkty tworzą trójkąt, a po­miar kątów i jednego z boków tego trójkąta jest wykorzystywany do określenia położe­nia danego punktu.

Systematyka triangulacji

Można mówić o triangulacji:

  • danych (porównywanie badań prowadzonych w różnych grupach, w odmiennym horyzoncie czasowym i w różnych miejscach),
  • badaczy (badania prowadzone są przez wielu badaczy),
  • teorii (wykorzystywa­nie różnych koncepcji teoretycznych do wytłumaczenia badanego zjawiska/problemu),
  • metodologii (jednoczesne stosowanie metod badawczych ilościowych i jakościowych).

Triangulacja współcześnie, pisanie pracy dyplomowej badawczej z wykorzystaniem triangulacji danych

Wykorzystanie tej metody ułatwia pisanie prace dyplomowe badawcze (wyniki badań własnych) dzięki temu narzędziupisanie prace dyplomowe empiryczne stają się wiarygodniejsze. Współcześnie, przez triangulację rozumie się strategię badawczą  i zabieg metodologiczny (nierzadko nieświadomie wykorzystywany przez dyplomantów), który w założeniu ma przyczynić się do zwiększenia rzetelności, zaufania i trafności rezultatów badania naukowego, jak również uwiarygodnić zbieranie danych dzięki uwzględnieniu więcej niż dwóch źródeł. W rezultacie poznanie naukowe staje się pełniejsze.  To samo zjawisko rozpatrywane w pracy dyplomowej jest badane przy pomocy odmiennych modeli i instrumentów pomiarowych. Fundamentem tak definiowanej triangulacji jest przekonanie, że zastosowanie więcej niż dwóch źródeł empirycznych umożliwia trafnie ująć specyficzny aspekt badanego zjawiska, przy czym każdy z nich wnosi do badania swego rodzaju obciążenie (może generować błąd pomiarowy, z którym badacz powinien się liczyć).

Definicje triangulacji danych

W ujęciu Flicka triangulacja to z jednej strony „(…) naiwno-pragmatyczne łączenie metod” i „krytyczny proces ich selekcjonowania oraz ciągłego sprawdzania podejmowanych decyzji metodologicznych”.  Cohen i Manion zdefiniowali triangulację jako starania ukierunkowane na precyzyjniejsze wyjaśnienie wielowymiarowości ludzkiego zachowania poprzez badanie go z różnych punktów widzenia. O’Donoghue i Punch akcentują kwestię prawidłowości i tendencji, których pozyskanie jest możliwe na drodze zastosowania tej strategii metodologicznej. Altrichter wskazuje, że triangulacja umożliwia wyczerpującą i drobiazgową analizę zjawiska analizowanego na przykład w pracy dyplomowej. Thurmond wśród korzyści z zastosowania triangulacji danych wymienia m.in. „zwiększenie zaufania do otrzymanych wyników, tworzenie nowych sposobów wyjaśniania zjawiska, odkrywanie danych unikatowych, możliwość integrowania teorii czy lepsze rozumienie tego, co się badan”. Sprzężenia zwrotne zachodzące między zbiorami danych mogą mieć kierunek dodatni (dane wzajemnie się uzupełniają) lub ujemny (dane stoją wobec siebie w sprzeczności). W każdym przypadku, skutkiem jest pogłębione wyjaśnienie diagnozowanego zjawiska stanowiącego przedmiot dociekań badawczych w pracy dyplomowej.  Efekt triangulacji danych zaprezentowano na rysunku 1.

pisanie prace dyplomowe traingulacja danych

RYS. 1. Rezultat triangulacji danych

Meritum  triangulacji stanowi zatem branie pod uwagę zasady różnorod­ności niezależnych źródeł danych, badaczy, strategii, teorii, jak również metodologii, i przy jej praktycznym wykorzystaniu poszukiwanie właściwego uzasadnienia. Z punktu widzenia metodologii, to jednorazowa procedura, polegająca na analizowaniu wyłącznie jednego zjawiska i względem jednego  pytania badawczego. Umożliwia pomiar konkretnej cechy, ale nie ma zastosowania w badaniach, które ukierunkowane są na poznanie dynamiki jakiegoś zjawiska i jego holistyczny opis.

Celowość i rezultat zastosowania triangulacji danych

Powiązanie odmiennych podejść  w jednym badaniu umożliwia badaczowi częściowe pokonanie braku precyzji wynikającej z zastosowa­nia jednej tylko metody i przeprowadzenia badań wyłącznie przez jednego badacza. Testowanie tej samej hipote­zy przy wykorzystaniu odmiennych metod pozwala na zredukowanie ryzyka błędu będącego następstwem ograniczeń  i wad konkretnych technik badawczych, a analogia pozyskanych rezultatów pozwala uznać otrzymane dane za trafne. Innymi słowy, triangulacja jest „procedurą pozwalającą uchwycić to, co wspólne w danych pochodzących z różnych źródeł, i dzięki temu zmniejszyć bądź ograni­czyć błąd wnioskowania”.

Więcej…

  • V. Thurmond, The point of triangulation, „Journal od Nursing Scholarship” 2001, nr 33.
  • Ch. Franfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody badawcze w naukach społecznych, Zysk, Poznań 2001.
  • E. Hornowska, A.I. Brzezińska, K. Kaliszewska-Czeremska, K. Appelet, J. Rawecka, A. Bujacz, Paradoskalny efekt triangulacji?, „Edukacja” 2012, nr 4.
  • H. Altrichter, A. Feldman, P. Posch, B. Somekh, Teachers investigate their work. An introduction to action research across the professions, Routledge, London 2006.
  • K.N. Denzin, S.Y. Lincoln, Introduction. Entering the field of qualitative research [in:] K.N. Denzin, S.Y. Lincoln (ed.), Handbook of Qualitative Research, Sage Publications, Thousand Oaks 1994.
  • K.N. Denzin, The research act in socjology, Butterworth, London 1970.
  • K.N. Denzin, Triangulation [in:] J.P. Keeves (ed.), Educational research, methodology, and measurement: an international handbook, Pergamon Press, Oxford 1988.
  • L. Bagrow, History of Cartograohy: revised and enlarged by R.A. Skelton, Harvard University Press, Cambridge 1964.
  • L. Cohen, L. Manion, Research methods in education, Toutledge, London 1986.
  • T. O’Donoghue, K. Punch, Qualitative educational research in action: doing and reflecting, Routledge, London 2003.
  • U. Flick, Jakość w badaniach jakościowych, PWN, Warszawa 2011.