Pisanie prac magisterskich bazujących na modelach

Model to jedno z narzędzi poznania naukowego i pozanaukowego, nierzadko wykorzystywane w pracach magisterskich. Stanowi hipotetyczną konstrukcję, która w analizach wyobraża i odzwierciedla sprecyzowane cechy obiektu, przedmiotu, zjawiska i stanu rzeczy. Pozwala on na stworzenie systemu abstrakcyjnych pojęć, bardziej ogólnych niż teoria, może stać się jednak przyczynkiem teorii. Celem modeli jest zawężenie zjawisk, po to by uelastycznić proces tworzenia pojęć i wyjaśniania zagadnień podejmowanych w pracach magisterskich.

Model teoretyczny w pracy magisterskiej

Model teoretyczny jest konstrukcją hipotetyczną, która  odwzorowująca dany rodzaj rzeczywistości w sposób uproszczony i sprowadza jej właściwości  do powiązań  najistotniejszych, budowana w celach heurystycznych.  Weryfikacja modelu teoretycznego możliwa jest na drodze badania naukowego i zastosowania wybranego typu modelowania, czyli narzędzia analizy naukowej pozwalającego na pełniejsze zrozumienie fragmentu badanej rzeczywistości poprzez pozyskanie odkrywczych informacji o samym modelu na drodze zweryfikowania założeń badawczych przyjętych w pracy magisterskiej.

Modelowanie w pracy magisterskiej

Modelowanie ujmowane jako proces konstruowania modeli można przestawić jako szereg następujących po sobie czynności/etapów badawczych. Zaliczyć do nich należy:

  1. znajdowanie obrazowej (metaforycznej) analogii pomiędzy badanym przez magistranta zjawiskiem i niektórymi innymi podobnymi zjawiskami bardziej poznanymi;
  2. testowanie w sposób matematyczny i/lub nie matematyczny uzasadnienia znalezionego obrazu, jego odpowiedniości z obserwowaną rzeczywistością;
  3. wprowadzenie analogii w ramy logiczne, które umożliwiają sprawdzenie poziomu i zakresu odpowiedniości do danych rzeczywistych;
  4. sprawdzenie istoty, wartości analogii, czyli wychwycenie znaczenia dla modelu i praktyki tych zależności, które dotąd nie były rozpatrywane;
  5. formalna i nieformalna charakterystyka zaprojektowanego modelu w pracy magisterskiej(o ile jest to możliwe).

Pomocne przy formułowaniu modelu teoretycznego może być wykonanie następujących czynności:

  • studiowanie i analiza relacji zachodzących w rzeczywistości społecznej;
  • uproszczenie rzeczywistości społecznej do poziomu uzależnionego do potrzeb badań realizowanych w ramach pisania pracy magisterskiej;
  • analiza struktury rzeczywistości społecznej: jej elementów i zajmowanych przez nie pozycji;
  • analiza funkcjonowania zjawiska będącego przedmiotem dociekań badawczych niezbędnych do przygotowania magisterki w rzeczywistości społecznej (otoczeniu);
  • łącznie mniejszych modeli teoretycznych we wspólny (ogólny) model i jego optymalizacja;
  • wskazanie wielkości teoretycznych i praktycznych implikacji badanego zjawiska;
  • wpisanie badanego zjawiska w kontekst, czasookres, moment dziejowy (np. szersze zjawisko).

Wnioskowanie indukcyjne w trakcie pisania pracy magisterskiej

Ogólny model teoretyczny można wyprowadzić na drodze rozumowania indukcyjnego (tj. wnioskowania redukcyjnego, określanego jako wnioskowanie „od szczegółu do ogółu”), na podstawie stworzenie kilku lub kilkunastu cząstkowych modeli szczegółowych zaprezentowanych  w pracy magisterskiej – RYS. 1.

wnioskowanie indukcyjne pisanie pracy magisterskiej

RYS. 1. Wyprowadzanie ogólnego modelu teoretycznego  z cząstkowych modeli szczegółowych (wnioskowanie indukcyjne)

Wnioskowanie dedukcyjne w trakcie pisania pracy magisterskiej

Na drodze rozumowania dedukcyjnego (będącego w opozycji do rozumowania redukcyjnego i określanego jako wnioskowanie „od ogółu do szczegółu”), modele szczegółowe (o ile badacz decyduje się na ich zbudowanie) stanowią z reguły logiczne następstwo wyprowadzenia modelu ogólnego – RYS. 2.

wnioskowanie dedukcyjne pisanie prac magisterskich

RYS. 2. Wyprowadzanie cząstkowych modeli szczegółowych z modelu ogólnego (wnioskowanie dedukcyjne)

Jednym z najczęściej stosowanych w środowisku akademickim modeli jest model statystyczny, który wykorzystuje się do modelowania przyczynowego. Jego istota sprowadza się do interpretacji wyników statystycznych, czyli przeprowadzenia analizy wielowymiarowej w kategoriach przyczynowych. Testowanie modelu polega na sprawdzeniu, czy zaobserwowane powiązania między zmiennymi są wystarczająco zbliżone do przewidywanych przez model, aby uznać go za empirycznie potwierdzony, czy też odbiegają od przewidywań tak dalece, że model należy odrzucić. W konsekwencji, uzyskane porównanie strukturalne założeń teoretycznych z wynikami modelowania umożliwia zweryfikowanie przypuszczeń badacza na temat danego zjawiska. Gdy istnieje hipoteza odnosząca się do zależności zachodzącej pomiędzy pojęciami i gdy mają one charakter mierzalny, to wówczas można mówić o modelu operacyjnym.

 Więcej…
K. Duraj-Nowakowa, Model w badaniach naukowych – wizja całościowa, „Nauczyciel i Szkoła” 2010, nr 1-2.

J.M. Bocheński, Współczesne metody myślenia, W drodze, Poznań 1992.