Model w pracy magisterskiej – pisanie prac magisterskich empirycznych

Pisanie prac magisterskich bazujących na modelach

Model to jedno z narzędzi poznania naukowego i pozanaukowego, nierzadko wykorzystywane w pracach magisterskich. Stanowi hipotetyczną konstrukcję, która w analizach wyobraża i odzwierciedla sprecyzowane cechy obiektu, przedmiotu, zjawiska i stanu rzeczy. Pozwala on na stworzenie systemu abstrakcyjnych pojęć, bardziej ogólnych niż teoria, może stać się jednak przyczynkiem teorii. Celem modeli jest zawężenie zjawisk, po to by uelastycznić proces tworzenia pojęć i wyjaśniania zagadnień podejmowanych w pracach magisterskich.

Model teoretyczny w pracy magisterskiej

Model teoretyczny jest konstrukcją hipotetyczną, która  odwzorowująca dany rodzaj rzeczywistości w sposób uproszczony i sprowadza jej właściwości  do powiązań  najistotniejszych, budowana w celach heurystycznych.  Weryfikacja modelu teoretycznego możliwa jest na drodze badania naukowego i zastosowania wybranego typu modelowania, czyli narzędzia analizy naukowej pozwalającego na pełniejsze zrozumienie fragmentu badanej rzeczywistości poprzez pozyskanie odkrywczych informacji o samym modelu na drodze zweryfikowania założeń badawczych przyjętych w pracy magisterskiej.

Modelowanie w pracy magisterskiej

Modelowanie ujmowane jako proces konstruowania modeli można przestawić jako szereg następujących po sobie czynności/etapów badawczych. Zaliczyć do nich należy:

  1. znajdowanie obrazowej (metaforycznej) analogii pomiędzy badanym przez magistranta zjawiskiem i niektórymi innymi podobnymi zjawiskami bardziej poznanymi;
  2. testowanie w sposób matematyczny i/lub nie matematyczny uzasadnienia znalezionego obrazu, jego odpowiedniości z obserwowaną rzeczywistością;
  3. wprowadzenie analogii w ramy logiczne, które umożliwiają sprawdzenie poziomu i zakresu odpowiedniości do danych rzeczywistych;
  4. sprawdzenie istoty, wartości analogii, czyli wychwycenie znaczenia dla modelu i praktyki tych zależności, które dotąd nie były rozpatrywane;
  5. formalna i nieformalna charakterystyka zaprojektowanego modelu w pracy magisterskiej(o ile jest to możliwe).

Pomocne przy formułowaniu modelu teoretycznego może być wykonanie następujących czynności:

  • studiowanie i analiza relacji zachodzących w rzeczywistości społecznej;
  • uproszczenie rzeczywistości społecznej do poziomu uzależnionego do potrzeb badań realizowanych w ramach pisania pracy magisterskiej;
  • analiza struktury rzeczywistości społecznej: jej elementów i zajmowanych przez nie pozycji;
  • analiza funkcjonowania zjawiska będącego przedmiotem dociekań badawczych niezbędnych do przygotowania magisterki w rzeczywistości społecznej (otoczeniu);
  • łącznie mniejszych modeli teoretycznych we wspólny (ogólny) model i jego optymalizacja;
  • wskazanie wielkości teoretycznych i praktycznych implikacji badanego zjawiska;
  • wpisanie badanego zjawiska w kontekst, czasookres, moment dziejowy (np. szersze zjawisko).

Wnioskowanie indukcyjne w trakcie pisania pracy magisterskiej

Ogólny model teoretyczny można wyprowadzić na drodze rozumowania indukcyjnego (tj. wnioskowania redukcyjnego, określanego jako wnioskowanie „od szczegółu do ogółu”), na podstawie stworzenie kilku lub kilkunastu cząstkowych modeli szczegółowych zaprezentowanych  w pracy magisterskiej – RYS. 1.

wnioskowanie indukcyjne pisanie pracy magisterskiej

RYS. 1. Wyprowadzanie ogólnego modelu teoretycznego  z cząstkowych modeli szczegółowych (wnioskowanie indukcyjne)

Wnioskowanie dedukcyjne w trakcie pisania pracy magisterskiej

Na drodze rozumowania dedukcyjnego (będącego w opozycji do rozumowania redukcyjnego i określanego jako wnioskowanie „od ogółu do szczegółu”), modele szczegółowe (o ile badacz decyduje się na ich zbudowanie) stanowią z reguły logiczne następstwo wyprowadzenia modelu ogólnego – RYS. 2.

wnioskowanie dedukcyjne pisanie prac magisterskich

RYS. 2. Wyprowadzanie cząstkowych modeli szczegółowych z modelu ogólnego (wnioskowanie dedukcyjne)

Jednym z najczęściej stosowanych w środowisku akademickim modeli jest model statystyczny, który wykorzystuje się do modelowania przyczynowego. Jego istota sprowadza się do interpretacji wyników statystycznych, czyli przeprowadzenia analizy wielowymiarowej w kategoriach przyczynowych. Testowanie modelu polega na sprawdzeniu, czy zaobserwowane powiązania między zmiennymi są wystarczająco zbliżone do przewidywanych przez model, aby uznać go za empirycznie potwierdzony, czy też odbiegają od przewidywań tak dalece, że model należy odrzucić. W konsekwencji, uzyskane porównanie strukturalne założeń teoretycznych z wynikami modelowania umożliwia zweryfikowanie przypuszczeń badacza na temat danego zjawiska. Gdy istnieje hipoteza odnosząca się do zależności zachodzącej pomiędzy pojęciami i gdy mają one charakter mierzalny, to wówczas można mówić o modelu operacyjnym.

 Więcej…
K. Duraj-Nowakowa, Model w badaniach naukowych – wizja całościowa, „Nauczyciel i Szkoła” 2010, nr 1-2.

J.M. Bocheński, Współczesne metody myślenia, W drodze, Poznań 1992.

Badanie naukowe, a pisanie pracy magisterskiej

Pierwsze kroki w napisaniu pracy magisterskiej badawczej

Momentem rozpoczynającym badanie naukowe jest postawienie problemu naukowego (będącegopisanie pracy magisterskiej badawczej tematem, przedmiotem badań realizowanych w pracy magisterskiej). Problem naukowy może w trakcie badania ewoluować. Tym samym, nie musi on być sprecyzowany ostatecznie na początku formułowania koncepcji magisterki. Sytuacja ta odnosi się przede wszystkich do zjawisk nowych, w żadnym lub małym stopniu eksploatowanych empirycznie. Ważną cechą badania naukowego na etapie studiów magisterskich jest jego uzasadnienie. Dotyczy ono po pierwsze, wpisania (umiejscowienia) problemu naukowego w obszarze danego zjawiska; po drugie, wskazania luki w badaniach dotychczas przeprowadzonych. W postawieniu problemu naukowego szczególnie użyteczną jest gruntowana analiza literatury przedmiotu badania, co niewątpliwie pomaga w ustaleniu i sprecyzowaniu problemu naukowego, a na dalszym etapie badania naukowego jego strukturalizację (np. wysunięcie szczegółowych postulatów badawczych, sformułowanie hipotez lub postawienie tezy, dobór instrumentarium badawczego).

Okoliczności badania naukowego inicjowanego celem napisania pracy magisterskiej 

Badanie naukowe podejmowane jest w następujących okolicznościach:

  • odkrycie do momentu zainicjowania badania naukowego nie ustalonych nowych zależności, które nie były wcześniej przedmiotem zainteresowań badawczych m.in. innych magistrantów;
  • poddanie w wątpliwość istniejącego materiału i jego twierdzenia i chęć wykazania w pracy magisterskiej innej zależności, która z powodzeniem (docelowo) może podważyć prawdziwość tego materiału;
  • rozszerzenie istniejących opublikowanych w całości lub częściowo rezultatów badań (uzupełnienie doniesień o nowe, istotne dla nauki fakty i zależności);
  • aktualizacja lub potwierdzenie funkcjonowania istniejących wyników badań nie tylko w pracach magisterskich, w celu zaprzeczenia ich dezaktualizacji.

Badania naukowe można zdefiniować w znaczeniu szerokim, średnim i wąskim:

  • W ujęciu szerokim to całokształt działań  realizowanych w pracy naukowej (a tą niewątpliwie jest pisanie pracy magisterskiej),  od momentu zainicjowania i postawienia problemu badawczego, aż do opracowania materiałów naukowych (z wyłączeniem czynności wchodzących w etap redagowania tekstu naukowego – pracy magisterskiej,  jego korekty i oceny). Niekiedy badanie naukowe w tym aspekcie sprowadza do: poszukiwania i krytyki literatury tematu wykorzystywanej w trakcie opracowywania pracy magisterskiej; przeprowadzenie badania/badań przy wykorzystaniu wybranych metod roboczych oraz opracowanie materiału naukowego, które prowadzi do ustalenia wyników badań.
  • W ujęciu pośrednim oznacza praktyczne zastosowanie metod roboczych, kompletowanie materiału naukowego/badawczego i opracowywanie go;
  • W ujęciu wąskim – to badania właściwe, które polegają na aplikacyjnym zastosowaniu metod roboczych podczas zdobywania materiału naukowego (bez jego opracowywania).

Pisanie pracy magisterskiej zawierającej rozdział metodologiczny wymaga elementarnej wiedzy z metodologii. Można ją pozyskać w trakcie seminariów, wykładów dotyczących podstaw metodologicznych badań własnych lub zapoznając się z literaturą fachową.

logika badania naukowego

RYS. 1. OGÓLNA LOGIKA BADANIA NAUKOWEGO 

Pisanie pracy magisterskiej: część badawcza prac dyplomowych, mgr – co to oznacza?

Przyszłość teoretycznych prac dyplomowych, pracy magisterskiej przeglądowej

Można przypuszczać, że w niedalekiej przyszłości prace licencjackie i magisterskie nie uwzględniające badań (wątku empirycznego) nie będą dopuszczone do recenzji, a w konsekwencji obrony. Prace typowo teoretyczne są pracami odtwórczymi. Opracowuje się je na podstawie literatury tematu.

Część badawcza w pracy magisterskiej

Wątek badawczy, empiryczny, czy też metodologiczny (używa się różnorodnych określeń) to tzw. „własny wkładpisanie pracy magisterskiej badania studenta w pracę”. Tę część pracy można podzielić z kolei na dwie kategorie

  1. Założenia metodologiczne badań własnych
  2. Prezentacja i analiza wyników badań własnych.
  • Część 1 (założenia) to z reguły: określenie celu pracy, problemów badawczych, hipotez; metod, technik i narzędzi badawczych. Niekiedy w tym miejscu charakteryzuje się również teren badań i prezentuje sposób ich organizacji.
  • Część 2 (prezentacja i analiza) sprowadza się po pierwsze od charakterystyki badanej grupy, a po drugie do ukazania w formie tekstowej i graficznej wyników badań. Bardzo częstym błędem, który popełniają studenci jest ograniczenie się wyłącznie do prezentacji wyników w formie graficznej i opisanie ich w formie tekstowej, z pominięciem ich ANALIZY. Zaleca się, aby na jednej stronie znajdował się jeden element graficzny zajmujący około 1/4 jej objętości, pozostałą część strony należy zapełnić tekstem, czyli zanalizować wyniki. Analiza polega na dociekaniu i poszukiwaniu odpowiedzi, dlaczego wyniki są takie, a nie inne. Czego są rezultatem? Co może je warunkować? Z jakimi innymi (pokrewnymi) zjawiskami są związane? W jaki sposób wpływa na nie bieżąca sytuacja społeczno-gospodarcza etc.

Baza danych dla części badawczej

Część empiryczna dyplomówki niekoniecznie musi być oparta na badaniach ankietowych, czy wywiadzie. W praktyce można wykorzystać różnorodne metody ilościowe i jakościowe. Co więcej, badania własne można zrealizować na podstawie analizy danych wtórnych (bazy danych statystycznych), czy case study (studium przypadku).